Сочинений шочмо ялем

Шочмо-кушмо ялем

Шочмо-кушмо вер кажне еҥлан эн лишыл, йӧратыме. Мый мотор Ӱткустӧ ялыште илем. Кажне сад-пакчаште ужар ломбо, пызле, поланвондо, ирга кушкыт. Ял шеҥгелне верланыше кугу чодыра тудым йӱштӧ мардеж деч арала.

Ожно Ош Кочий, Ший Кочий, Пандор, Каныбек, Шуматай, Пикул, Ороспай кугезе кочана-влак ешышт дене яллан тӱҥалтышым пыштеныт. Нунылан чодыра воктенсе вер-шӧр келшен, садлан тиде мландым башкир Ӧткустин деч шӱдӧ теҥгылан налыныт да «Ӱткӱстӧ» манын лӱмденыт. Толшо калык Иткули руш да Байкибаш селасе башкир-влак дене келшен илен. Икте-весылан полшеныт, унала коштыныт. Ӱткӱстыштӧ илыше калык кум йылме дене пеш сайын мутланен моштен.

Илыш вашталтын, ял кугемын. 1931-ше ийыште Байкибаш кундемыште колхоз-влакым чумыраш тӱҥалыныт. Тыге Ӱткӱстӧ ялеш «Ӱжара» колхоз шочын. Тудым йорло Акоза Актубинович Актубин вуйлатен, Азинбай Аспаевич Аспаевым бригадирлан шогалтеныт, счетоводлан Бикмас Илтыкаевич Илтыкаевым, ревизорлан Апсалек Ижбулатович Ижбулатовым коденыт. Ончыч колхозыш латкок еҥ гына пурен. Тунам Ӱткӱстӧ ялыште нылле вич пӧрт лийын. Ик гектар гыч коло кандаш центнер наре шурным поген налыныт. Ферме Сокмак ер воктене верланен. Тушто ушкалым, шорыкым, имньым ашненыт. Сар деч вара «Ӱжара» колхозна Артакуль селасе «Мировой Октябрь» колхозыш ушнен.

Пытартыш Кугу сарыш Ӱткӱстӧ ял гыч нылле вич еҥ каен, кумло кокытшо йот мландеш вуйжым пыштен, латкум салтак сеҥымаш дене мӧҥгӧ пӧртылын. Нуным ял калык шарнен ила. Огаш эҥерын кӱкшака серешыже обелискым шогалтыме. Тушто Сеҥымаш пайремым эртарена.

Ялыште ме кертме семын паша ветеран-влаклан полшена. Коклаштышт тале тракторист, ушкалым лӱштышӧ, сӧснам ончышо, туныктышо-влак улыт. Нуно Чап грамотыштым ончыктат, ожнысо илышышт нерген каласкалат, чайым йӱктат. Ме ветеран-влакым пагалена, мутыштым колыштына.

Ялна шуко йочан ешлан поян. Ик тыгай кугу ешеш мый шочынам, икымше йоча улам. Кок шольымат школышто тыршен тунемыт. Авам ден ачам Артакулыш пашаш коштыт, мый сурт пашам ышташ полшем.

Ӱткӱстӧ — ныл уреман, кугу да мотор ял. Тыште кум кевыт, йочасад, эмлымвер, школ да клуб улыт. Ял калыкем, Пошкырт кундемыште ила гынат, шочмо йылмыж дене мутлана. Йоча-влак школышто марий йылмым тунемыт, марла мутланат, мурат, куштат. Шке йылмышт деч огыт вожыл. Кажне кечын мемнан ял гыч Караидельыш автобус кудалыштеш. Тушко тӱрлӧ ял гыч шичше руш, марий, татар ик шочшо гай мутланен каят. Черле ден шоҥгылан верым пуат.

Ял калык клубышто пайремым пырля эртараш йӧрата. Школышто тунемше-влак концертым ончыктат.

Ял йыр ужар олык шарлен, лишнак эҥыжлан, поҥгылан поян кугу чодыра гӱжла. Тушто шошым, кеҥежым кайык муро йоҥгалтеш. Телым мераҥ-влак «унала» толын каят. Пакчаште кышаштым ужаш лиеш. Тыгай сӧрал верыште илена.

Шочмо ялем тек моторештеш, тӱзлана. Ял калыкемлан кужу ӱмырым тыланем. Шучко сар нигунам ынже лий! Тӱрлӧ йылме дене мутланыше калык келшен илыже.

Ӱткӱстӧ школ, Караидель район.

МОУ «Мустаевская средняя (полная) общеобразовательная школа

им. Шабдара Осыпа

                                       Писатель -влакын Марий                        

                                                             Ассоциацийлан (МАП) 85 ий теммылан  

                                                 полеклалтше Республиканский  

                                         литературный  конкурсыш        

                                                                    8 – 11 класслаште тунемше – влак

                                            коклаште  танасымаш                          

     Шернур район Шабдар Осып лумеш    

            кыдалаш    школышто  8 — ше  классыште  

         тунемше Мустаева Ангелинан пашаже    

                  Вуйлатыше: марий йылмым да литературым    

                 туныктышо Казанцева Валентина Петровна

                                                  2011

Марий Эл! Могай тиде шерге мут марий енлан! Шке шочмо кундемжым тудо нимо деч чот йöрата. Мыйын шочмо элем, чынжымак, «кугу тÿнян картлаште  ок нал ваштар лышташ гай верымат». Но мыланем да кажне марий айдемылан тудо ший дечат, шöртньö дечат шерге. Шочмо кундемна ава шöр гай кажне кечын мыланна кöргö вий-куатым пуа, илыш моторлыкым ешара.Тудын ямле пÿртÿсшö кеч-кöмат шкеж деке шупшеш да нигöмат йÿштö чонаным огеш кодо. Мотор, куатле пÿртÿс — шочмо элын эн кугу, эн кÿлешан поянлыкше. Гÿжлен шогышо чодырам, салма гай тöр олыкым , туто шурно дене толкыналтше пасумат, нимогай сылне, шергакан сÿрет дене танастараш ок лий. Вет нуно мемнан гаяк илыше улыт.

Шочмо-кушмо мланде-тиде лаштыра ото, шем кожла, кумда нур, яндар вÿд.  Чонлан эн лишыл, ныжыл, шерге деч шерге вер-шöр, ава-ачан шокшо пыжаш гай суртшо-тидат шочмо вер. Шочмо кундем Родина мут дене кылдалтын. А кушеч  тудо тÿналеш ?

Илыме пöрт гыч, кудывечысе икымше йолтошкалтыш гыч, урем пече воктенысе ломбо гыч, тошкемысе шогышо кудыр йолван куэ гыч..                                                                                    

        О-о, могай  поро  мыйын  шочмо  мландем!

Чоным  почын  ойлаш  гын, тиде  кундем, онарле  Чумблатын  мландыже, пÿртÿс  поянлыкше  денат, вер-шöр  моторлыкшо  денат  шÿм-чоным  шкеж  деке  савырыде  огеш  керт. Тугай  мотор, тугай  йомартле, тугай  кумылым  савырыше, шÿм-чоным  ырыктыше.

                                    Мый  кудалам  Шернурыш-шочмо  верыш, 

                                    Шÿмем  шупшеш  торасе  кайыкла.

                                    Йырваш  чулка  йолан  мотор  куэрым

                                    Моктем, тыгай  мемнан  марий  йула.                                                                                                                                        

 Пÿртÿс – айдемын чоным луштарыше вий.Тудо мыйын эн лишыл, чын йолташем. Тудлан чыла ойлен кертам, кутырымем  весылан ок каласе.  Пÿртÿс ден кутырет  гын, ваш-ваш  тыматлырак лият, шонем.  Илыш  мöр пеледышат, тöр олыкат огыл. Тудын корныштыжо пич чодыра ден келге коремат, пундашдыме ер ден вучыдымо  поргемат ятыр верештыт. Илыш мучкына мыняр  йолгорно дене кошталтын огыл. Теве ял гыч  лектамат, иктаж менге кужытышто улыжат-укежат ик куэм гына вашлиям. Эрденат-кастенат, мотор ош куэ, воктечет эртен коштмем годым тыйым эре чаманен ончалам. Шке гаемак нöргö да лывырге улат. Йырвашет шикш- пуракым тÿргыктышо машина да эре ала-куш шонен ошкылшо ен-влак. Нигöлан тылат чон-кумылетым рончаш.

     Эх, мотор куэ, шогаш ыле тылат канде ер воктене, йытыра пÿнчö пелен, ÿдыр ден каче яндар вÿд воктене кид кучалын волымыла. Йÿр-шолемат, шыде  поранат лÿдыкшö огыл ыле тылат. Пыдал налеш ыле чыла деч тыйым патырет. Вуетым кумык сакен, тынаржак ит ойгыро. Кÿлат тый корно  воктенат, сымыстарыше сынет дене пасумат сöрастарет, шÿлышаш южнам кеч изиш яндарракым ыштет. Воктечет эртен ошкылшо-влакше, садак  икмынярже, тыйым йöратен  ончалеш, муралтенат колта дыр.

Йокрокланен ит шогылт, сылне ош куэ, колто ший саламым эр воктене пÿнчылан. Умыр шып кастене тыматле чонет дене миен тол, ныжылгылыкет дене вÿдылалын. Шÿлык ок пуро вара чонышкет. Йонгыдо мурым йырым-ваш шараш тÿналат.

             Мотор ош куэ, воктечет эртен коштмем годым тыйым чаманен ончем да молан тыгай  шÿлыкан улметым пален налнем.          

              — Салам, мотор ош куэ!

          — Саламже салам…

         — А мо тыйын йÿкет вес семынрак шокта! Мотор шошо толеш да… Тудланат от куане мо! Кузе тыге лиеш, ом умыло. Ужатыс, иктат-весат, воктенет улшат, öрдыжтырак шогышат ылыжыт, волгалтыт, шошо кече лÿмеш саламым колтат, тулеч моло, тулеч моло. Тыланетше мо ок йöрö!

           — Куанем мыят шошылан. Да кö тудлан ок йывырте! Кече шымата, леве мардеж парчамым ниялта, кудыр ÿпем выргыкта, капыштемат илыш ылыжын. Лышташем але уке, но йолвам вашке сöралештеш, чевер — кÿрен тÿсым налын. А эн чотшо мом шижам: тупыштемат, укшем едат илыше вÿд коштеш. Тидыжлан мый дечем поян мо уло, палет мо!

          — Ом пале мый тыгайым.

          — Туге шол, от пале тыят, ок пале весат. Палат иктым, тыгай ямде илыше вÿд дене пайдаланаш.

          — Поян улат гын,чаманет мо вара?

          — Чаманет мо? Тылат ойлаш гына куштылго.

 — Вет Юмыжак тыгай пÿрымашым колтен?

         — Кузе туге огыл. Ойлышташ лиеш ала — момат. Шке сулыкетымат чыныш лукташ лиеш. Ужат, Юмо чыташ кÿштен! Чылтак тыге огыл. Пÿртÿс пуэн мыланна чылт вес пÿрымашым: вер — шöрым сылнештараш, е-влакым куандараш, чапле выньыклан укшым кушташ, казыля, кÿдыр — влаклан кочкышым ситараш, сылне йолва дене эр шошым вашлияш да шуко моло пашам шукташ. Теве молан мый рат улам, теве кунам шке лÿмем тÿрыс сулен кертам ыле.

        — А кызытше тидлан йöн уке?

        — Йöршынак пытен, але уло. Но ончыкылык куан шагалем толеш. Теве молан мыйын кумылем весела, тичмаш огыл. Теве молан чевер шошым чыла могырымат йывыртен вашлийын ом керт. Умылат мо тидым ен — влак, мом ойлаш, пешыжак уке вет. Кö мыйын верч чот тургыжлана, ом пале. Мутлан, шопке нерген тыгай муро уло: « Ош мералан каласыза, шопкем нултен ынже кошт…». Лектеш, тудым жаплат, чаманат. Уло мо, шомак толмашеш, мыланем пöлеклыме: «Уда елан каласыза, куэм локтыл ынже кошт»? Колын омыл. Шопкежым вет сур мера‰ пагаржым темаш тÿрлö чер ваштареш кучедалашыже пуреш. Икманаш, пайдалан.

        — Ну, а куэ вÿдшым йÿыт гын, тидыже пайда огыл мо?

        — Пайдажым – можым ен-влак тÿрысшак умылен огыт шукто, тале эмлан шотлынешт. Тыгак мо вара? Мый шке лÿмем ынем волто, но палаш кÿлеш: вÿдыштем айдемылан кÿлшö тунар шуко веществажак уке. Минеральный вÿд дене гын таастарашат йосö. Таастарашыше лиеш тудо. А шымленрак ончаш гын, айдемылан утыжым келыштаралтын от ман. «Куэ вÿд тамле, шере, тудо сакырлан поян» ойлынешт. Улашыже уло, но пырт гына, чылажат ик процент чоло. Ваштарын деч вич пачаш шагал. Тыгай чайым е– влак, пожале, огытат йÿ ыле.

        Шоналтем ыле тидымат: мыйын вÿдемжым кужун шинчыкташат ок лийыс, вашке локтылалтеш. Шопым ышташ тудо. Но вет утларакше тидлан огыл йоктарат, а пырт йÿын ончаш гына.

        Уэшыже кунам тышке толыт, кунамже укеат. Магазиныште ужалат гын, тидлан вет лÿмын ямдылат, сакырым, лимон кислотам ешарат, консервироватлат. Тиде, мутат уке, вес паша.

        — Тугеже вÿдетым чылтак йоктарыме ок кÿл? Ен — влакше садак тидын

             дене ынешт келшыс.

Вÿдетым йоктараш кÿлеш гын, кузе ыштыман, тидыжымат огыт пале. Руал шындат товар дене мыняр кертыт, тунар келгытыш да эше ик гана огыл,   а пачаш — пачаш. Нимолан йöрдымын лодкален пытарат. Шоналтыза, кöлан тидыже сай, молан йöра? Мый вет тынар чанга омыл, пуэм вÿдемжым. Но тидлан лийын мыйым уродыш савырыме ок кÿл. Шÿтыза про дене. Эсогыл кÿзö дене пырт кöргынчалын йоктараш лиеш. Келгытыш нимолан локтылаш, вÿдемже вет шукыжым тÿжвал лончылаштак. Уке, тыге ынешт ыште. Кöргö гыч йоргыктен лекмым вучат. Мыйже памаш омылыс, насос манынат шотлымо ок кÿл, а илыше пушенге улам. Илыше организмыште чылажат лийме наре ышталтеш, а утыжым огыл. Эше теве мом ешарынем. Мыйын вÿдем кап – кыллан илыш вийым пуышо, але- могай «тонизирующий» семын аклынешт. Тыштат йоылыш лийын. Конешне, вÿдемже водопровод кран гыч йогышо деч мыняр-гынат ойыртемалтеш, но тунар огыл, кунар калыкыште шотлат.  

        — Тугеже тазалык шотышто те шукыжак полшен ода керт мо?

        — Тыгай вийдыме кушкылжо укеат. Кислородым лукмыштак мом шога. А айдемын тазалыкше нерген ойлаш гын, мый тудлан вес семын утларак кугу пайдам конден кертам. Лышташем да лышташнерем тидын шотышто ятырлан виян улыт. Тушто эфир ÿй шагал огыл. Мончаш пурымо годым коваштым кузе саемда, тазанда. Лышташыштем вес семынат моткоч пайдале, шекшым да моло органын пашаштым куштылемда. Тегытемат сай — коваштым эмлен кертеш.

        — Ойлымашкыда эше иктаж — мом ешареда мо?

        — Моктаныме семын ынешт ойло, но йöрем мый шукылан, а куэ вÿдлан гына огыл. Тыште огыл тун акем. Умыледа мо тидым, ен-влак, маннем. Умыледа гын пеш сай ыле. Сандене йоднем: капемжым ида карге, ида руэшт кугу товарда дене. Илынем тендан семынак мыят, тидлан правам уло. Тÿзланынем шкаланем веле огыл, тыландат, мо дене кертам, тудын дене полшынем. Тунам те мый дечем ала — мыняр пачаш утларак пайдам налыда. Шинча ончылныда пеле кошкен шогалше пушеге кояш ок тÿнал. Сöрастарен кертам тошкемдамат, чонланда келшыше моло верымат. Тендан деч поро койышдам вучем. Кертыда мо тидым ыштен? Колат мо йÿкемым, айдеме-е-е!

        — Чынжымак, она керт мо мотор куэлан порылык дене вашештен?

Мемнан  шкенан  вер-шöрнат  моткоч  мотор, сылне, поян, пайдале !  Тыште  ме  шочмо  мландын  ямжым шижына. Тыгодым  чоннат  яндарештеш, пÿртÿсын  ик изи  ужашышкыже  савырна. А  пÿртÿс  тудым  виянда, тазалыкнам пенгыдемда, чон  моторлыкнам  сылнешта. Моктем  шочмо  верем! Кугешнем  шочмо  мландем  дене.

Мыйын ешем

          
Пыжаш гыч лекше кайыкиге

              
                               Жаплан лишнак чонештылеш

                                                                      
Векат иктаж-мыняре ий гыч

                                           
Тышкак дыр портылын толеш.

                           
                   Йоча годсек туннеме вер деч

                                             Ок
йукшо йоршын нигоат.

                                             Кеч
–кушто лий- шке монго шерге,

                                             Тичмаш
еш уло кеч- конат.

( В. Колумб)

                                                                                                  
                                         Мыйын элем—Пошкырт кундем.Тудо Урал
курык воктене верланен.Кумдемнан ик изирак лукыштыжо шочмо Башкия ялем
верланен. Ялем воктене эҥер шыргыктен йоген эрта,лышташан,иман чодыра гӱжлен
шога.Ломбер,пызлер шыман мардеж дене мутланат.Шошо гыч тӱҥалын,кеҥеж рӱдо марте
куку мура,шӱшпык шӱшка.

   
Тыгай мотор пӱртӱсан ялыште мыйын йӧратыме, пагалыме ешем ила.Кажнылан шке
ешыже лишыл да шерге Икшыве шочмо ача-авалак куаным конда,тудак ешлан
пенгыдылыкым, ончылыкым  пуа.

  
 Еш-кажне айдемыланчоным ырыктыше,эн шерге мут.

   
Мыйынат шкемын ешем уло. Ешна пешак кугу огыл:ачай,авай,мый да шольым.Ковай ден
кочай посна моло пӧртыштӧ илат.Мыйын лӱмем Настя.Авам ден ачам тиде ялыштак
шочын кушкыныт.Мый кандашымше классыште тотар ялыште тунемам.

   
Суртыштем чыла марла кутырат.Моткоч пагалем шочмо йылмым.  Могай тудо
поян,вий-куатан.Кугезе коча-ковамат, родо-тукемыштат марий улыт.Нуно марий
йӱлам аклат.

   
Мутат уке,кажне айдемылан эн лышыл да поро еҥ ешыште-тиде ава. Ава шке
икшывыжлан илышым пӧлекла ,сай айдеме лийже манын шона.Мыйын авамын лӱмжӧ
Ильфира.Тудо почтальонка лийын ышта,ялыште уверым шалата.Авам ныжыл да пашаче
кидше дене суртышто мом гына огеш ыштыл? Ӱстембалне пушланыше киндымат авам
кӱэштеш,шокшо пижымат авам пидеш.Кеч-могай йӧсӧ годымат тудо мыланна поро
сугыньым пуа.Мый шкемын авамым сылне кече ден таҥастарем.Тудо нерген тыгай
корно-влакым возенам:

   
Ава кава гае,

   
Ава кече гае.

   
Ойлат авам шӱмжӧ

   
Пеш поро тугаяк.

   
Йочажым гын тудо эре чамана.

   
Чыла неле-йӧсым

   
Авам кораҥда.

   
Ожнысек марий калык ӱдрамаш-авам пагалаш,тудын дене кугешнаш
туныктен.»Авалан копа пундашешт кеч муно пулашкам шолто,садак парымыште
лият»калык мут нигунам ок тоштем.Тыгай шомак вийжым ок йомдаре,кугу
шонымашым тарвата.Вет ош тӱняш шочыктымыжлан ,икшыве аваж ончылно курым мучко
парымыште.

   
Тыгак мый ачамым пеш чот йӧратем да пагалем.  Ача-ешым вуйжо,виктарышыже.Ачамын
лӱмжӧ-Рудик.Мый тудым ешыштына пеш кугу эҥертышлан шотлем.Ачам поро кумылан
улеш,шке икшывыже-влакым йӧрата,Тудо еш сайын илыже манын,эре могай дыр пашам
ышта.

   
Ачам дене авам икте весым умылен,каҥашнен илат.

   
Мыйын эше Федя шольым уло,тудо кудымшо классыште туненмеш,пырля каҥашнен
илена,ача-авайлан эре полшаш тыршена,ныным ойгатараш огына тырше.

   
Айдемын илышыштыже ешыштыже уло гын,тиде эн кугу пиал. Ача-аван йӧратымыштым
нимо ок вашталте .

   
Тӱняште илыше чыла еҥ,сай ешым чонен,келшен ила гын,могай сай лиеш ыле.Ешыште
икте-весылан эҥертен,полшен илет гын,илышыште чылажымат шукташ лиеш.

 Йоча-влак
шке ача-аваштым тугак пагалышаш да йӧратышаш улыт,кузе нунын верч ача ден ава
тыршат.Икшывылан еш-шкешотан пыжаш,кушто тудым кеч-кунамат
йӧратат,вучат.Кайыкат шке пыжашыжым ок мондо,ойлат калыкыште.Ме
кугемына,ача-ава шулдыр йымач кумда илыш-корныш лектына. Кузе нуно мемнам
туныктеныт,мо дене шӱм чоным,уш- акылнам пойдареныт,чыла тидым ме  у
тукымлан,шкенан икшыве-влаклан пуэна.Тыге лийын эре,тыге лиеш курым курымеш.

   
Мый тыгай ешыште илышемлан шкемын пешак пиаланлан шотлем. Ачай,авай да шольым
коклаште кумылем нолтеш,шӱмемлан ласкан чӱчеш. Авамын тыматле мутшым,ачамын
поро сугыньыжым нигунамат ом мондо! Палем:мыйын ешем-мыйын вием!Тудо мылам нимо
дечат шерге.Кажне еҥ шке ешыжым ойго деч саклаш тырша.

Мыйын шочмо ялем – Ярамарий, тудо Юлсер кундемыште верланен. Йӧратыме верым ойырен каласаш куштылго огыл. Шке шочмо ялетын кажне лукшо эн сылне, чонлан келшыше. Пасу, пушеҥге, вӱд мом-гынат шарныктат. Теве Курша курыкышто кӱтӱм кӱтена ыле… А ынде ик ий кӱтӱнажат уке – ушкалым огыт ашне. А теве корем воктене школ олмо коеш. Тыште йоча жапна эртен, тыште модын куржталынна! Кызыт тиде верыште куэрла кушкын, 2005 ийыште школ йӧршын пытыш… Кугеремет курыкыш кӱзен шогалат гын, уло ял кидкопаште улмо гай коеш, чыла ужаш лиеш. Ялыште вӱдым налаш колонкым йӧнештарыме гынат, йӱшаш вӱдым эре памаш гыч нумалына.

Ял тунам ила, кунам йоча-шамыч уремыште куанен модын юарлат, телым курыкыш волак дене мунчалташ куржыт, шошым вӱдшорым вашлийыт. Тидым ужат да чон куана! Тау, кызыт ялыштына ферме уло: пасу ок йом, шурным ӱдат.

Пелед, тӱзлане, шочмо ялем!

Автор — Марина Тимофеева.

Предложите, как улучшить StudyLib

(Для жалоб на нарушения авторских прав, используйте

другую форму
)

Ваш е-мэйл

Заполните, если хотите получить ответ

Оцените наш проект

1

2

3

4

5

Aimke_Arslan4.jpgКажне айдемын шке шочмо ялже, вер-шöрже уло. Изи годым тудын чот лишыл да шерге улмыжым огынат умыло гын (мыланна ласка да йöра), кугурак лиймеке, торашкырак кайымеке, чон тушко, чара йолын кушталме кундемыш, чотак шупшеш. Шукыж годым тудлан тауштымо, вуйым савыме шуэш. Теве тидланак огыл мо ял пайрем-влак эртат!? Тыгай пайрем 2015 ий 27 июньышто Марий Турек район Аимково ялыште лие.

Пайрем программым кумдан палыме мурызо-влак Эльвира Трифонова, Аделина Батаева, Сергей Пакеев да тÿҥалше мурызо Анита Феоктистова сöрастарышт.

Aimke_Arslan2.jpg

Тиде кечынак калыкым «Мари-Чумбылат. Аимково» книга дене палдарышт. Ты савкытышым ялысе чолга еҥ-влак Валентин Созонов ден Аркадий Курочкин ямдыленыт. Нуно 15 ий материалым погеныт.

Aimke_Arslan5.jpgЯлын вес чолга еҥже Андрей Созонов уна-влакым плов да шурпа тамле кочкыш дене куандарыш.

А кастене чапле дискотеке лие. Тудым палыме мурызо Снежана Орлова вÿдыш.

Тыге Аимково ялын кажне гаяк еҥже шочмо вер-шöржылан, шке семынже гынат, вуйым савыш. Мыят мотор ялемым йöратем. Тыште мылам эре сай да ласка. Тек тудын ÿмыржö кужу да тÿзланыше лиеш. Тидлан меат, тудын шочшыжо-влак, тыршышаш улына.

Автор: Вероника Созонова, Аимково ялын ÿдыржö,
Самырык этножурналист школын еҥже.

Aimke_Arslan7.jpg

Aimke_Arslan1.jpg

МОУ «Нижнекугенерская основная общеобразовательная школа»

Шочмо вер эн шерге

(Литературно-музыкальная композиция)

Разработала учитель начальных классов

Петухова Светлана Ильинична

Д.Большая Мушка

Февраль 2017г.

Шочмо вер эн шерге.

(Литературно-музыкальный композиций)

(Муро «Шочмо верем» мутшо Оксана Ильинан ден Маргарита Ушакован)

1.Ме, таче уло кӧргӧ чоннам почын

Шочмо ялна, вер – шӧрна лӱмеш

Эн ныжылге шомакым каласена,

Эн йоҥгыдо мурым йоҥгалтарена.

2. Марий элым моктеныт пеш шукын
Улыт муро, поэме ден стих.

Но садак мый ом чыте шке мутым

Ойлыдегеч. Куан оҥем тич.

3. Шочмо вер кеч – кӧлан моткоч шерге.

Шочмо вер кумыллан пеш поян.

Ялта кик еҥын гае вӱршерже.

Калыкшат пиалан, икоян.

4. Тудын мурыжо ныжылге, ямле.

Тудын чонжо –яндар ший памаш.

А саскаже моткоч моткоч тамле,

Шонымашше – эн поро каҥаш.

5. Садеран олала ден яллаже.

Пасужат ий еда ток шурнан.

Мардеж ден гӱжланалше чодыраже

Сай пӧлек шочмо – кушмо эллан.

6. Поян улыт энер ден ерлавже,

Олыклажым пеледыш тӱрла.

Шер ок тем ончен тудын верлажым,

Калыкшат пеш уста, весела.

7. Паша дечын вара, пайрем годым,

Тӱрлеман у вургемым чиен.

Вашлиялыт чылан толшо родым

Да сийлат тутло чес ден шунен.

8.Орденан кундемем пешак шерге.

Шочынам, кушкынам мый тышак.

Ий еда уэм толын вер-шржо

Тудын помыш – лай мамык таман.

9. Шочмо элнам, марий кундемнам йöратен, марий калыклан алал кумыл дене тиде мурым пöлеклена.

(«Шочмо вер». Мутшо Э.Анисимован, семже Ю.Евдокимов – Тойварын.)

10.-Шочмо вер-нӧлталтше поро кумыл

-Чал аван ласка кид –шочмо вер.

-Шочмо верым лач ок шарне ӱмыл,

ӱмылым ок уж мöҥгеш ломбер.

-Шочмо вер – пеледше ныжыл маке.

-Шочмо вер –йомартле ал полан.

11. Шочмо –кушмо вер – шöр, шочмо ял! Кеч –кушто ит лий, кеч –кушко ит кае- тудо эреат ушешет возеш. Тышан тый шочынат, первый ошкылым ыштенат, первый гана «авай» манын пелештенат. А икымше туныктышо, икымше буква, икымше букварь – чылажат тыйын шарнымаштет ила. Мылам пӱтынь Марий мландем тышечын, Мушко вӱд воктенсе Марий ял гыч тӱҥалеш.

12. Шочмо вер! Мыят тиде йоҥгыдо мут дене кугешнен кертам. Тышакын мыят шочынам, мондаш лийдыме эн шергакан, пиалан йоча пагытем эрта.

13. Шочмо мландем пеш мотор. Ик могырыш ончалат – ужарге дечат ужар чодыра гӱжлен шога. Тушто тӱрлö – тӱрлö емыж –саска кушкеш, шкеж деке мемнамат шупшеш. А кукужо, шӱшпыкшö – чыланат сылне мурыштым мурат.

14. Шып эртем мый ер воктечын.

Сылным ончышт,шер ок тем.

Эх, могае чапле кече!

Сай кеҥежым йӧратем!

15. Шып эртем мый пасу гочын,

Нурым ончышт шер ок тем.

Пырдыж гае шурно шочын

Уло кумыл ден моктем!

16. Кугу тумер, яктер кокла гыч

Ший гай серан Элнет воктечын

Ерлам ончен моктем кожла гыч

Кумда пасушко сото кечын.

17.Лопка сер тӱр гыч шолын лекше

Яндар памаш воктен, ончал.

Чевер олмаже ден пеледше

Садер коклаште – сылне ял.

18. Ончен вер- шöрым, куаналын,

Садак огеш тем мыйын шер.

Юалтарен. Вӱдыжтаралтын,

Тораш йолген, йога энер!

19. Эх, олыкан кумда мландем!

Кугу чодыран тый шочмо –вер!

Кунам тӱсетым мый мондем!

Тӱсетше тыйын пеш чевер.

(Муро «Моктымо муро» семжым да мутшым Молотова А.Ф.келыштарен»)

1).Чевер маке пеледыш деч чевер уке да,

Ладыра ломбо пеледыш гай ошо уке.

Садеран ялна гай мотор вер уке,

Садер кокла школна гай весе уке.

2).Тура курык серан Мушко вӱдна уло.

Мушко вӱдна воктен кӱварна уло.
Шудо солаш волашна олыкна уло.

Кушкына ме школышто изи мӧр гай.

3). Ачий шынден куэм кукулан мураш,

Авий шынден ломбым шӱшпыклан.

Куку гай мурен, шӱшпык гай шӱшкен,

Ача –авам куандараш толын улына.

20. Корем покшечын,шийын –шöртньын йылгыжын, Мушко вӱд йога. Корем воктене шӱшпыкшö шотлент пытарыдыме. Яндар йӱкан шӱшпыкым колыштын чонешет муро сем шочеш. Шӱшпык йӱмӧ вӱдым кӧ йӱын онча гын, тудын мурыжо ойыртемынак сылне.

21. Теве тыгай верыште шочмо элемын ик ужашыже –Кугу Мушко ялем верланен.

22. О шочмо ял! Вет таче адакат

Мый öрдыж вел гыч тый декет толам.

Тора гычак кидем шуэм тылат.

Тора гычак мый пелештем: «Салам!»

О шочмо ял! Йöратыме верем!

Ӱжат авайла мыйым шке декет.

Вашлийме кече – мыланем пайрем,

Чон муро гае лайык тый улат.

23. Шочмо ял, шочмо вер! Тиде –тыйын пыжашет,ава кундемет. Илышыште тудо нимо деч шерге.

(Муро «Ялем». Мутшо Т.Милютина ден Вячеслав Осиповын)

24.Шочмо мландем пеш мотор. Тыгай сылне мландым ужмеке кеч –могай поэтат шке шомакым каласыде ок чыте. Сандене А.Январёв «Кугу Мушко ял» почеламутым серен.

(А.Январёв «Кугу Мушко ял» почеламут гыч ужашым тунемше лудеш.)

25. Мо – мо сылне, мотор чылажат,

Тый дечет, тый дечет Марий Эл!

Тыйынак веет мотор муретжат..

О, йӧратыме шерге шумбел.

26. Марий кундем! Марий кундем!

Кумда нуран, кугу чодыран.

Тужем вӱд дене тӱрлыман

Йӧратыме шӱмбел мландем!

(Муро. «Марий Э» Мутшо Семён Николаевын, семже М.Якубовичын)

Понравилась статья? Поделить с друзьями:

Новое и интересное на сайте:

  • Сочинения императрицы екатерины ii 1893 цена
  • Сочинений сар нерген
  • Сочинением салернской врачебной школы является
  • Сочинения ивана пересветова
  • Сочинения ивана грозного краткое содержание

  • 0 0 голоса
    Рейтинг статьи
    Подписаться
    Уведомить о
    guest

    0 комментариев
    Старые
    Новые Популярные
    Межтекстовые Отзывы
    Посмотреть все комментарии